मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

                               

परिचय :

मुंबई, पूर्वी बॉम्बे म्हणून ओळखली जात होती, ही भारताच्या महाराष्ट्र राज्याची राजधानी आहे. हे भारतातील सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेले शहर आहे आणि शहरी क्षेत्रानुसार जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेले शहर आहे. मुंबई हे जागतिक शहर आहे आणि भारतातील एक प्रमुख आर्थिक, व्यावसायिक आणि मनोरंजन केंद्र आहे. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

इतिहास :

मुंबईचा इतिहास 13 व्या शतकापासूनचा आहे, जेव्हा ते एक लहान मासेमारी गाव होते. पोर्तुगीजांनी 1534 मध्ये शहर ताब्यात घेतले आणि त्याचे नाव बॉम्बे ठेवले. 1661 मध्ये ब्रिटिशांनी शहराचा ताबा घेतला आणि ते एक प्रमुख व्यापारी बंदर बनले. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

19व्या शतकात, मुंबईने झपाट्याने वाढ केली आणि एक प्रमुख औद्योगिक केंद्र बनले. भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीसह अनेक सामाजिक आणि राजकीय चळवळींचेही हे शहर होते.

 

1947 मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर मुंबई ही बॉम्बे राज्याची राजधानी बनली. शहराचा विकास होत गेला आणि एक प्रमुख आर्थिक आणि व्यावसायिक केंद्र बनले.

 

1995 मध्ये बॉम्बे शहराचे नाव बदलून मुंबई करण्यात आले. हे शहर आता जागतिक शहर आहे, आणि व्यवसाय, वित्त आणि मनोरंजनासाठी एक प्रमुख केंद्र आहे.

 

भूगोल :

मुंबई हे भारताच्या कोकण किनार्‍यावर, अरबी समुद्रावर वसलेले आहे. हे शहर सात बेटांवर पसरले आहे, जे 19व्या शतकात जमीन सुधारणेने एकत्र जोडले गेले होते. मुंबईच्या उत्तरेला ठाणे जिल्ह्याने, पूर्वेला रायगड जिल्हा आणि दक्षिणेला पालघर जिल्ह्याने वेढलेले आहे. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

समुद्राच्या जवळ असल्यामुळे शहराच्या प्रदेशातील मातीचे आवरण प्रामुख्याने वालुकामय आहे. उपनगरात, मातीचे आच्छादन मोठ्या प्रमाणात गाळयुक्त आणि चिकणमाती आहे. या प्रदेशाचा अंतर्निहित खडककाळ्या डेक्कन बेसाल्ट प्रवाहांनी बनलेला आहे, आणि त्यांचे अम्लीय आणि मूलभूत रूपे क्रेटासियसच्या उत्तरार्धात आणि सुरुवातीच्या इओसीन कालखंडातील आहेत. परिसरात २३ फॉल्ट लाइन्स असल्यामुळे मुंबई भूकंपाच्या दृष्टीने सक्रिय असलेल्या झोनमध्ये आहे. हे क्षेत्र भूकंपाचा झोन III क्षेत्र म्हणून वर्गीकृत आहे,याचा अर्थ रिश्टर स्केलवर 6.5 तीव्रतेचा भूकंप अपेक्षित आहे. मुंबईला पावसाळी पूर येण्याची शक्यता आहे,अतिवृष्टी आणि समुद्रातील भरती-ओहोटीमुळे प्रभावित झालेल्या हवामान बदलामुळे, जागतिक बँकेच्या मते, अनियोजित ड्रेनेज सिस्टम आणि अनौपचारिक सेटलमेंट हे वारंवार पूर येण्याचे प्रमुख घटक आहेत मुंबईत.मुंबईतील पुराची इतर कारणे म्हणजे त्याचे भौगोलिक स्थान, मुंबई शहरी द्वीपकल्पीय स्वरुपात आहे, (सात बेटांना जोडणारा भूभाग) एक सखल भाग आहे, त्याच्या उपनगराच्या तुलनेत उंच ठिकाणी बसलेल्या उपनगराच्या तुलनेत, गेल्या काही काळापासून अनेक दशके, उपनगरांमध्ये नवीन अनौपचारिक वसाहती निर्माण झाल्या, ज्यामुळे लोकसंख्येमध्ये झपाट्याने वाढ झाली, अयोग्य कचरा व्यवस्थापन आणि ड्रेनेजची गर्दी. या भागातील पावसाचे पाणी काही झोपडपट्ट्या आणि उंच इमारती असलेल्या सखल शहरी भागाकडे मोठ्या प्रमाणात वाहून जाते. परिणामी, झोपडपट्ट्या एकतर दलदलीत वाहून जातात किंवा कोसळून मोठ्या प्रमाणात जीवितहानी होते आणि पुरानंतरचे पाणी साचून बराच काळ लोटला जातो ज्यामुळे रेल्वे मार्गांचा अडथळा निर्माण होतो-(मुंबईत सर्वाधिक वापरल्या जाणार्‍या सार्वजनिक वाहतूक), वाहतूक कोंडी रस्ते, आणि उप-विलीन झालेल्या बायलेन्स. गेल्या काही दशकांमध्ये, मुंबईतील पुराची वारंवारता प्रचंड आहे, 2005 च्या मुंबई पूरमध्ये 500-1000 मृत्यू, घरगुती विस्थापन, नुकसान झालेल्या पायाभूत सुविधा-(वारसा स्थळांसह) आणि US$ 1.2 बिलियनचे आर्थिक नुकसान आहे. मुंबईतील पूर कमी करण्याच्या प्रक्रियेत, महाराष्ट्र सरकारने पूर शमन योजना स्वीकारली; त्यानुसार ड्रेनेज सिस्टीमची पुनर्रचना, मिठी नदीची पुनर्स्थापना आणि अनौपचारिक वसाहतींची पुनर्स्थापना केली जाईल. स्थानिक नागरी संस्था बृहन्मुंबई महानगरपालिका (BMC) प्राधिकरणांना अंदाज वर्तवणे आणि निष्कासन सूचना जारी करणे नियुक्त केले जाते, तर BMC आणि NGO झोपडपट्टीतील रहिवाशांना तात्पुरत्या सुरक्षित छावण्यांमध्ये स्थलांतरित करण्याची तयारी करतात

 

लोकसंख्याशास्त्र :

मुंबईची लोकसंख्या 20 दशलक्षाहून अधिक आहे, ज्यामुळे ते भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्येचे शहर बनले आहे. बहुसंख्य लोकसंख्या हिंदू आहे, परंतु मुस्लिम, ख्रिश्चन आणि जैन समुदाय देखील आहेत. मुंबईची अधिकृत भाषा मराठी आहे, पण इंग्रजीही मोठ्या प्रमाणावर बोलली जाते. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

अर्थव्यवस्था :

मुंबई हे एक प्रमुख आर्थिक केंद्र आहे, आणि अनेक आर्थिक, व्यावसायिक आणि औद्योगिक व्यवसायांचे घर आहे. हे शहर देखील एक प्रमुख बंदर आहे, आणि व्यापार आणि वाणिज्यचे प्रमुख केंद्र आहे.

 

मुंबईचे दरडोई उत्पन्न हे भारतातील सर्वात जास्त आहे आणि हे शहर सरकारच्या कर महसुलाचे प्रमुख स्त्रोत आहे. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

पर्यटन :

मुंबई हे एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे आणि येथे अनेक ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक आकर्षणे आहेत. मुंबईतील काही लोकप्रिय पर्यटन स्थळांमध्ये हे समाविष्ट आहे : मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

गेटवे ऑफ इंडिया: ही एक विजयी कमान आहे जी 1924 मध्ये राजा जॉर्ज पाचवी आणि राणी मेरी यांच्या भारत भेटीच्या स्मरणार्थ बांधली गेली होती.

 

छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस: हे युनेस्कोचे जागतिक वारसा स्थळ आहे जे 19व्या शतकात बांधले गेले. हे स्टेशन व्हिक्टोरियन गॉथिक वास्तुकलेचे सुंदर उदाहरण आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस, मुंबई मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

धारावी झोपडपट्टी: ही आशियातील सर्वात मोठी झोपडपट्टी आहे आणि दहा लाखांहून अधिक लोक राहतात. झोपडपट्टी हे भेट देण्याचे एक आकर्षक ठिकाण आहे आणि मानवी आत्म्याच्या लवचिकतेचा पुरावा आहे.

एलिफंटा लेणी: मुंबईच्या किनार्‍यावरील एका बेटावर असलेल्या या खडकाच्या गुहांची मालिका आहे.लेण्यांमध्ये अनेक हिंदू आणिबौद्ध शिल्पे आहेत आणि हे एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे.

एलिफंटा लेणी, मुंबई

मरीन ड्राइव्ह: अरबी समुद्राजवळून जाणारे हे सुंदर विहार आहे. चालणे, जॉगिंग आणि सायकलिंगसाठी विहाराचे ठिकाण हे एक लोकप्रिय ठिकाण आहे.

मरीन ड्राइव्ह, मुंबई

सिद्धिविनायक मंदिर: हे एक हिंदू मंदिर आहे जे हत्तीच्या डोक्याच्या गणेशाला समर्पित आहे. हे मंदिर मुंबईतील सर्वात लोकप्रिय मंदिरांपैकी एक आहे आणि शहरात येणाऱ्या कोणत्याही अभ्यागताला भेट देणे आवश्यक आहे.

सिद्धिविनायक मंदिर, मुंबई

वांद्रे-वरळी सी लिंक : हा एक केबल-स्टेड पूल आहे जो वांद्रे आणि वरळीला जोडतो, मुंबईतील दोन सर्वाधिक लोकसंख्या असलेल्या भागात. हा पूल एक लोकप्रिय पर्यटन स्थळ आहे, आणि शहराची विस्मयकारक दृश् आहे मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

जुहू बीच: हा मुंबईतील एक लोकप्रिय समुद्रकिनारा आहे, आणि पोहणे, सनबाथ आणि पिकनिकसाठी हे एक लोकप्रिय ठिकाण आहे.

मुंबई पर्यटन

अक्सा बीच: हा मुंबईतील कमी गर्दीचा समुद्रकिनारा आहे, आणि पोहणे, सूर्यस्नान आणि पक्षी निरीक्षणासाठी लोकप्रिय ठिकाण आहे.

संस्कृती

मुंबई हे एक कॉस्मोपॉलिटन शहर आहे, आणि विविध धार्मिक आणि वांशिक गटांचे निवासस्थान आहे. बहुसंख्य लोकसंख्या हिंदू आहे, मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

सारांश  :

 

महाराष्ट्र राज्याची राजधानी मुंबईलाच पूर्वी बॉम्बे म्हणून ओळखले जात होते 12.5 दशलक्ष (1.25 कोटी) अंदाजे शहराची लोकसंख्या असलेले हे भारतातील सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे. मुंबई हे मुंबई महानगर प्रदेशाचे केंद्र आहे, बृहन्मुंबई महानगरपालिकेच्या अंतर्गत 23 दशलक्ष (2.3 कोटी) पेक्षा जास्त लोकसंख्या असलेले जगातील सहाव्या क्रमांकाचे लोकसंख्या असलेले महानगर आहे. मुंबई ही शहर भारताच्या पश्चिमेला  अरबी समुद्राच्या किनारपट्टीवर वसलेले शहर औद्योगिक व नैसर्गिक शहर  आहे मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

मुंबई ही शहर भारताच्या  दृष्टीने औद्योगिक ,मनोरंजन,चित्रपट निर्मितीच्या बाबतीत अत्यंत महत्वाचे आहे  . हे आशियातील दुसऱ्या क्रमांकाचे सर्वात मोठे स्टॉक एक्सचेंज बॉम्बे स्टॉक एक्सचेंजचे घर आहे. हे शहर असंख्य भारतीय कंपन्या आणि बहुराष्ट्रीय कॉर्पोरेशनचे मुख्यालय देखील आहे. अनेक ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक आकर्षणांसह मुंबई हे एक प्रमुख पर्यटन स्थळ आहे. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

 

मुंबईतील काही प्रसिद्ध  पर्यटन स्थळ खालील प्रमाणे :

 

गेटवे ऑफ इंडिया मुंबई

ताजमहाल पॅलेस हॉटेल मुंबई

छत्रपती शिवाजी महाराज टर्मिनस मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

सिद्धिविनायक मंदिर

मरीन ड्राइव्ह मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

वांद्रे-वरळी सी लिंक

मुंबई हे समृद्ध इतिहास आणि संस्कृती असलेले एक दोलायमान आणि कॉस्मोपॉलिटन शहर आहे. व्यवसाय, आनंद किंवा दोन्हीच्या संयोजनासाठी भेट देण्यासाठी हे एक उत्तम ठिकाण आहे.

 

मुंबईबद्दल काही इतर तथ्ये येथे आहेत :

 

हे शहर बॉलीवूड, हिंदी भाषेतील चित्रपट उद्योगाचे घर आहे. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

आर्थिक आणि सामाजिक प्रगतीच्या संधींमुळे मुंबईला "स्वप्नांचे शहर" म्हणूनही ओळखले जाते.

हे शहर भारतातील आणि जगभरातील विविध लोकसंख्येचे घर आहे.

मुंबई हे देशांतर्गत आणि आंतरराष्ट्रीय विमानतळांसह एक प्रमुख वाहतूक केंद्र आहे.

हे शहर एक प्रमुख बंदर देखील आहे, ज्यात जगभरातील व्यापारी संबंध आहेत. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर

मुंबई हे एक आकर्षक आणि रोमांचक शहर आहे ज्यामध्ये प्रत्येकाला काहीतरी ऑफर आहे. तुम्ही भारताच्या सहलीची योजना आखत असाल, तर तुमच्या गंतव्यस्थानांच्या यादीत मुंबईचा समावेश करण्याचे सुनिश्चित करा. मुंबई : कधीही न झोपणारे शहर