गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

 

                          

    गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

परिचय :-

         गणेश वासुदेव जोशी हे वकील, समाजसुधारक आणि राजकीय कार्यकर्ते होते ज्यांनी आधुनिक महाराष्ट्राच्या विकासात महत्त्वाची भूमिका बजावली. त्यांचा जन्म 1828 मध्ये महाराष्ट्रातील सातारा येथे झाला आणि 1880 मध्ये त्यांचे निधन झाले. जोशी हे एक विपुल लेखक आणि वक्ते होते आणि त्यांच्या कार्याने भारतीय नेत्यांच्या पिढीच्या विचारसरणीला आकार देण्यास मदत केली. ते सामाजिक न्यायासाठी अथक प्रचारक होते आणि त्यांच्या कार्यामुळे महाराष्ट्रातील अनेक लोकांचे जीवन सुधारण्यास मदतझाली.गणेश वासुदेव जोशी यांनाच सार्वजनिक काका असे देखील म्हटले जात होते. व सार्वजनिक सभा या संस्थेचे एक प्रमुख संस्थापक व आधारस्तंभ होते.गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

प्रारंभिक जीवन आणि शिक्षण :-

        जोशी फक्त दोन वर्षांचे असताना त्यांच्या वडिलांचे निधन झाले आणि त्यांच्या आईने त्यांना आणि त्यांच्या दोन मोठ्या भावांना वाढवले. जोशी यांचे सुरुवातीचे शिक्षण सातारा येथे झाले आणि त्यानंतर ते पुण्यात कायद्याचे शिक्षण घेत गेले. 1853 मध्ये त्यांना बारमध्ये प्रवेश मिळाला आणि त्यांनी पुण्यात कायद्याचा सराव सुरू केला.1870 मध्ये त्यांनी वकिलीची परीक्षा दिली व पुणे येथेच त्यांनी आपला वकिलीचा व्यवसाय सुरू केला व या व्यवसायच्या जोडीने त्यांनी सामाजिक कार्यातही लक्ष्य घालण्यास सुरू केले. वासुदेव बळवंत फडके यांचे वककिलपत्र घेण्यास पुण्यात कोणीही तयार नवते यावेळी फडक्यांचे वकीलपत्र स्वीकारण्याचे धाडस काकांनी दाखविले.’फडक्याला जसा फासावर चढवतील तसा मलाही चढवतील यापेक्षा जास्त कहीकरणार नही ना !” असे उद्गार त्यांनी त्या प्रसंगी काढले होते.गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

सार्वजनिक सेवा :- 

        जोशी लवकरच सार्वजनिक सेवेत सामील झाले आणि ते महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय जीवनातील एक अग्रगण्य व्यक्तिमत्त्व बनले. ते पूना सार्वजनिक सभेचे संस्थापक सदस्य होते, एक अग्रगण्य सामाजिक सुधारणा संस्था आणि त्यांनी अनेक वर्षे अध्यक्ष म्हणून काम केले. जोशी हे आणखी एक आघाडीचे समाजसुधारक महादेव गोविंद रानडे यांचे निकटचे सहकारी होते.गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

स्वदेशी चळवळ :-

       जोशी हे स्वदेशीचे किंवा भारतीय बनावटीच्या वस्तूंच्या प्रचाराचे जोरदार पुरस्कर्ते होते. भारताच्या आर्थिक आणि राजकीय स्वातंत्र्यासाठी स्वदेशी आवश्यक आहे असे त्यांचे मत होते. 1872 मध्ये जोशी यांनी भारतीय बनावटीच्या वस्तूंच्या विक्रीला प्रोत्साहन देणार्‍या इंडिजिनस ट्रेडिंग सोसायटीची स्थापना केली. त्यांनी स्वदेशीच्या समर्थनार्थ भाषणे आणि लेखही लिहिले. गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

इतर सुधारणा :-

      जोशी हे बालविवाह निर्मूलन आणि स्त्रियांची स्थिती सुधारणे यासारख्या इतर सामाजिक सुधारणांचेही जोरदार समर्थक होते. ते जातिव्यवस्थेचे जोरदार टीकाकार होते आणि त्यांनी सर्व लोकांसाठी सामाजिक समानता वाढवण्याचे काम केले.

सार्वजनिक काकांना वृतपत्रस्वातंत्र्याचा पुरस्कार :-

      वृतपत्रांच्या सामर्थ्यांची, लोकजागृतीच्या कार्यात वृतपत्रांना असलेल्या महत्वाची जाणीव होती म्हणून  सार्वजनिक काकांना वृतपत्रांचा  पुरस्कार केला होता. 1878 मध्ये जेव्हा मुद्रण स्वातंत्र यावर निर्बंध घालुन वृत्तपत्रांच्या स्वातंत्र्याची गळचेपी करण्यासंबंधीचा कायदा भारताचा व्हॉईसरॉय लॉर्ड लिटण याने केला तेव्हा त्या  कायद्याला काकांनी विरोध केला. त्या कायद्याचा निशेध  करण्यासाठी काकांनी ‘इंदुप्रकाश’चे संपादक जनार्दन सुंदरजी कीर्तिकर यांच्या अध्यक्षतेखाली मुंबई इलाख्यातील वृत्तपत्रकारचे एक संमेलन मुंबईत 29 मार्च 1878 रोजी भरविले.तसेच कोलकाता मध्ये अशाच प्रकारच्या भरविण्यात आलेल्या संमेलणालाही ते हजर होते. गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

 

सार्वजनिक सभेचे सनदशीर राजकारण :-

         सन 1873 मध्ये काकांनी सार्वजनिक सभेच्या माध्यमातून महाराष्ट्राच्या निरनिराळ्या जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांच्या आर्थिक स्थितिची पाहणी केली. 1876/77 च्या दरम्यान भरपूर मोठ्या प्रमाणात दुष्काळ पडला होता . या दुष्काळात सामान्य माणसावर उपाशी मरण्याची वेळ आली होती अशावेळी काकांनी दुष्काळ ग्रस्त शेतकऱ्यांना मोठे सहाहय केले. सार्वजनिक सभेचे राजकारण ही सनदशीर राजकारण होते. सनदशीर राजकारणाच्या मार्गाने जनतेला जागृत व संघटित करण्याचे महत्व पूर्ण काम तिने केले ही विसरता येणार नाही. न्यायमूर्ती रानडे यांचे  सार्वजनिक सभेला चांगले मार्गदर्शन लाभले होते.पण त्यांची प्रत्यक्ष कार्याची जबाबदारी सार्वजनिक काकांनीच उंचलली होती सार्वजनिक सभेला नावरूपळ आणण्याचे श्रेय या दोघांकडे होते.जनतेच्या गार्हाणी व अडी-अडचणी सरकारकडे पोहचण्यासाठी जे अनेक प्रयत्न केले त्यामध्ये काकांचा सहभा होता तसेच काकांनी दुष्काळ ग्रसताकडे सरकारचे सरकारचे लक्ष्य जाण्यास सारकरला भाग पाडले.

मृत्यू आणि वारसा :-

        1880 मध्ये निधन झाले. ते महाराष्ट्राच्या इतिहासातील एक उत्तुंग व्यक्तिमत्त्व होते आणि त्यांचे कार्य आजहीलोकांना प्रेरणा देत आहे.

                     

                                                   

निष्कर्ष :-

        गणेश वासुदेव जोशी हे महान द्रष्टे आणिदृढनिश्चयी होते. त्यांनी आपले जीवन सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित केले आणि त्यांच्या कार्यामुळे महाराष्ट्रातील अनेक लोकांचे जीवन सुधारण्यास मदत झाली. तो आपल्या सर्वांसाठी खरा प्रेरणास्थान आहे. वरील व्यतिरिक्त, गणेश वासुदेव जोशी यांच्याबद्दल आणखी काही मनोरंजक तथ्ये येथे आहेत. ते बाळ गंगाधर टिळक यांचे जवळचे मित्र होते, भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीतील आणखी एक प्रमुख व्यक्ती. ते स्त्रियांच्या शिक्षणाचे खंबीर समर्थक होते आणि त्यांनी महाराष्ट्रात मुलींसाठी अनेक शाळा स्थापन करण्यास मदत केली. ते एक विपुल लेखक होते आणि त्यांनी सामाजिक सुधारणा, स्वदेशी आणि भारतीय स्वातंत्र्य चळवळ यासह विविध विषयांवर अनेक पुस्तके आणि पुस्तिका लिहिल्या. ते सामाजिक न्यायासाठी अथक प्रचारक होते आणि त्यांनी गरीब, शोषित आणि उपेक्षितांसह महाराष्ट्रातील अनेक लोकांचे जीवन सुधारण्याचे काम केले.   गणेश वासुदेव जोशी हे खरोखरच उल्लेखनीय व्यक्ती होते आणि त्यांचे कार्य आजही लोकांना प्रेरणा देत आहे.                                                                  एखादी व्यक्ती सार्वजनिक सेवेसाठी आणि आपल्या सहमानवांच्या भल्यासाठी समर्पित असताना काय साध्य करू शकते याचे ते एक उज्ज्वल उदाहरण आहेत. भारतीय स्वातंत्र्य चळवळीच्या संदर्भात जोशी यांचे स्वदेशीवरील कार्य विशेष महत्त्वाचे होते. ब्रिटीश राजवटीपासून भारताला आर्थिक आणि राजकीय स्वातंत्र्य मिळवण्यासाठी स्वदेशी आवश्यक आहे असे त्यांचे मत होते. त्यांच्या कार्यामुळे भारतीय बनावटीच्या वस्तूंच्या वापराला चालना मिळाली आणि भारतीयांना ब्रिटीश वस्तूंवर बहिष्कार घालण्यास प्रोत्साहित करण्यात मदत झाली. जोशी यांचे समाजसुधारणेचे कार्यही अतुलनीय होते. बालविवाह निर्मूलन, स्त्रियांची स्थिती सुधारणे आणि जातिव्यवस्था निर्मूलनासाठी ते जोरदार पुरस्कर्ते होते. त्यांच्या कार्यामुळे या समस्यांबद्दल जागरुकता निर्माण करण्यात आणि भारतातील सामाजिक बदलाचा मार्ग मोकळा करण्यात मदत झाली. जोशींचा वारसा आजही जाणवतो. गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

सारांश :-

       गणेश वासुदेव जोशी हे वकील, समाजसुधारक आणि राजकीय कार्यकर्ते होते. त्यांचा जन्म महाराष्ट्रातील पुणे येथे १८२८ मध्ये झाला. त्यांचे शिक्षण मुंबईतील एल्फिन्स्टन संस्थेत झाले, जिथे त्यांनी कायद्याचे शिक्षण घेतले. त्यांनी पुण्यात वकील म्हणून काम केले आणि प्रार्थना समाज या धार्मिक आणि सामाजिक सुधारणांचा पुरस्कार करणार्‍या सुधारणावादी संघटनेचे ते सदस्य होते. 1867 मध्ये ते मुंबई महानगरपालिकेवर निवडून आले आणि त्यांनी अनेक वर्षे सदस्य म्हणून काम केले. ते सामाजिक सुधारणेचे, विशेषत: स्त्रियांची स्थिती सुधारण्यासाठी जोरदार समर्थक होते. गणेश वासुदेव जोशी हे  शिक्षण चळवळीचे महाराष्ट्रातील अग्रगण्य नेते  होते आणि जोशी यांनी अनेक मोठ्या प्रमाणात शाळा आणि महाविद्यालये स्थापन केली.    

      ते एक विपुल लेखक होते आणि त्यांनी सामाजिक सुधारणा, शिक्षण आणि राजकारणावर विपुल लेखन केले. 1880 मध्ये त्यांचे पुण्यात निधन झाले. जोशी हे भारतीय पुनर्जागरणातील एक उत्तुंग व्यक्तिमत्त्व होते आणि त्यांच्या कार्याचा महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय विकासावर खोलवर परिणाम झाला. त्यांना सामाजिक सुधारणा आणि शिक्षणाचे चॅम्पियन म्हणून स्मरण केले जाते आणि त्यांचे कार्य आजही लोकांना प्रेरणा देत. येथे त्याच्या काही उल्लेखनीय कामगिरी आहेत. ते प्रार्थना समाजाच्या संस्थापकांपैकी एक होते. ते मुंबई महापालिकेत निवडून आले. ते बॉम्बे प्रेसिडेन्सीच्या विधान परिषदेचे सदस्य होते. ते सामाजिक सुधारणेचे, विशेषत: स्त्रियांची स्थिती सुधारण्यासाठी जोरदार समर्थक होते.गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन

      ते महाराष्ट्रातील शिक्षण चळवळीचे प्रणेते होते आणि त्यांनी अनेक शाळा आणि महाविद्यालये स्थापन केली. ते एक विपुल लेखक होते आणि त्यांनी सामाजिक सुधारणा, शिक्षण आणि राजकारणावर विपुल लेखन केले. जोशी यांचा वारसा अफाट आहे. ते भारतीय पुनर्जागरणातील एक प्रमुख व्यक्ती होते आणि त्यांच्या कार्याचा महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि राजकीय विकासावर खोलवर परिणाम झाला. त्यांना सामाजिक सुधारणा आणि शिक्षणाचे चॅम्पियन म्हणून स्मरण केले जाते आणि त्यांचे कार्य आजही लोकांना प्रेरणा देत आहे.गणेश वासुदेव जोशी: सार्वजनिक सेवेसाठी समर्पित जीवन